Twee werelden

Meerdere keren heb ik op mijn blog aandacht gevraagd voor de andere werkelijkheid die er is, de Vierde dimensie onzichtbaar, onverklaarbaar, ten diepste ongrijpbaar, maar Reëler dan onze realiteit. Op meerdere manieren kunnen we dat Mysterie proberen te benoemen, of via Metaforen en andere vergelijkingen er iets van proberen uit te beelden om het zo te verduidelijken, te duiden, om even, heel even, voor een moment, en slechts af en toe achter dat gordijn te kunnen kijken. Of het op zijn minst te proberen. En voorzover het mogelijk is. Als het al over te brengen is. Of er ook oren voor open staan.

Het is voor mij een poging om dat wat ik zelf geloof, aan anderen duidelijk te maken, zodat het herkenning oproept. Tot nadenken stemt. Tot Verwondering leidt. Omdat het niet alleen om het tastbare, het zichtbare en het hier en nu gaat. Omdat er meer is tussen hemel en aarde. En dat is soms wel eens moeilijk om over te brengen.

Nou is het wel de kunst om dat wat je gelooft op een geloofwaardige, praktische en authentieke wijze aan te laten sluiten op je dagelijkse leefwereld. Om je geloof in praktijk te brengen. Om niet alleen in woorden, maar ook in daden te laten zien waar je in gelooft. Om 'christelijk' te zijn en te doen. Om christen te zijn in hart en nieren, met hoofd en hart en handen. Om Jezus na te volgen.

Dat is een opdracht. Maar het is ook een opgave. En een niet zo makkelijke opgave ook, waar veel mensen moeite mee blijken te hebben. Hoe geef je handen en voeten aan je geloof? Wat kan ik doen? Hoe moet ik leven?

Voor veel kerkgangers lijkt de kerkdienst op zondag het 'moment suprème' te zijn, het hoogtepunt van de week. Daar gebeurt het. Daar wordt je gevoed. Opgevoed. Gevormd. Daar leer je wat je al weet. De ontmoeting met medechristenen. Dat is de eredienst. De ontmoeting met God. In het huis van God.

Maar is dat allemaal wel zo? Ik waag het zo langzamerhand voorzichtig te betwijfelen. Ik word er in ieder geval maar weinig gevoed, laat staan gevormd. Ik leer er maar heel weinig nieuwe dingen. En alleen maar consumeren en luisteren geeft mij weinig gemeenschapsgevoel. Het is mij te kil, te vrijblijvend, te weinig praktisch, te afstandelijk, te massaal. Dat ligt waarschijnlijk wel grotendeels aan mij, maar toch ook weer niet alleen. Ik spreek uiteraard voor mezelf, maar ik hoor het van heel veel mensen, uit verschillende kerken, van uiteenlopende kanten.

Reëler dan de realiteit

Man, here below, lives so entirely among sensible things, and meditates so little upon spiritual objects, that he comes to look upon that which is spiritual as unreal, and upon material things as the only realities. For most men, houses, and lands, and gold are more real than God and the soul. The former address the five senses, whereas "no man hath seen God at any time," and the soul is not apprehensible by any sensuous organ. Yet the invisible God is more real than any other being, for he is the cause and ground of all other existence. It was an invisible Mind that made the material chaos from nothing, and brooded over it, and formed it into an orderly and beautiful cosmos. The invisible is more firmly substantial than the visible. (W.G.T. Shedd (1820-1894)

Vandaag op 'Christian Quote of the Day' bovenstaand dagcitaat, afkomstig van de mij onbekende W.G.T. Shedd. Een 'oude schrijver', geciteerd uit zijn boek 'Sermons to the Spiritual Man'.

Ware, wijze woorden. We zijn als mens zo gericht op wat we met onze vijf zintuigen kunnen waarnemen, dat we vergeten dat de onzichtbare God en onze eigen ziel meer de 'reële' werkelijkheid weerspiegelen, dan de ons bekende tastbare werkelijkheid van huizen, landerijen, goud. Omdat God de Oorzaak en de Grond is van alle andere dingen die bestaan. Hij maakte materiële chaos uit niets, broedde erover, en vormde het tot een orderlijke en prachtige kosmos.

De mooiste zin is de slotzin. 'Het onzichtbare is zekerder en substantiëler dan het zichtbare.' Dat is zo moeilijk te geloven in deze wereld die zo op het zichtbare en tastbare is gericht. Nog meer zelfs dan toen dit geschreven werd, in het jaar 1884. Ik heb er op deze blog al meer de aandacht op gevestigd. Zie De vierde dimensie en Transfigured.

De allereerste moeilijkheid is om dit over te dragen aan mensen die er niet in geloven. Er lijkt een onoverbrugbare kloof te zijn tussen de materialisten en de christenen. Als je gericht bent op het hier en nu verwezenlijken van je dromen, mocht je die al hebben, dan luister je niet eens naar andere verhalen. En er zijn ook genoeg mensen die er nog nooit over nagedacht hebben. Ik geloof dat er in elk mensenleven meerdere aanwijzingen zijn die in de richting wijzen van het bestaan van God. Het gaat er maar om of je die aanwijzingen opmerkt. Of je er open voor staat. Ik baseer deze mening trouwens op een tekst uit Job 33.

God antwoordt wel, op meer dan één manier,

alleen merkt de mens het niet op.

In de dromen en visioenen van de nacht,

in de tover van de diepste slaap,

of wanneer hij ligt te sluimeren,

opent God de oren van de mens

en laat hem schrikken – een waarschuwing

om hem af te houden van een slechte daad,

om hem voor hoogmoed te vrijwaren. (...)

Zie, dit alles doet God,

tot twee-, driemaal toe doet Hij dit voor de mens:

Hij haalt hem weg van de afgrond

en het licht van het leven omstraalt hem.

De tweede moeilijkheid is dat er, in reactie op de hele materialistische maatschappij, een tegenbeweging op gang is gekomen, die ik voor het gemak maar de 'spirituele markt' noem. Er is meer tussen hemel en aarde, die categorie. En daar zijn mensen bij die werkelijk alles uitproberen en geloof hechten aan de grootste kolder. En daar nog geld voor betalen ook. Maar het meest voor de hand liggende, nota bene generaties lang overgedragen en meegenomen uit het verleden, ze hebben daar bij voorbaat al vooroordelen over. En lezen het dus ook niet. Luisteren er niet naar. De 'spirituele markt' zou wat mij betreft meer bewerkt mogen worden door de uitgekiende marketing van een christelijke tegenbeweging. Maar ja, die bestaat niet ... Kansen en mogelijkheden genoeg, de markt lijkt wel onverzadigbaar. En toch, de kerk is onzichtbaar.

Wortelschieten en vruchtdragen

In Jesaja 37 staat in een profetie  een uitspraak die mij altijd wel aanspreekt, die gaat over wortelschieten en vruchtdragen. Later, in het Nieuwe Testament gebruikt Jezus datzelfde beeld als Hij het in Mattheüs 13 heeft over de gelijkenis van het zaad. Zaad dat rijkelijk gestrooid wordt, maar op verschillende ondergronden terecht komt: de weg, de rotsige grond, tussen de distels en op de goede grond. Alleen het zaad dat op de goede grond valt zal vruchtdragen.

Het gaat er dus in de allereerste plaats om dat we wortel leren schieten. Dat we dus niet vertrapt worden, niet verstikt worden, niet oppervlakkig leven, maar de diepte in groeien. Daarom is het goed als we een basis meekrijgen, vertrouwen, respect en liefde ontvangen van onze ouders en onze omgeving. Dat we weten en ervaren dat God er altijd voor ons is. Dat we bij Hem leren schuilen. In vreugde, maar ook in verdriet. In mooie, maar ook in moeilijke tijden.

Dat betekent dus niet dat we geen moeilijke tijden zullen meemaken, geen strijd zullen ondervinden. We leven in een gebroken wereled en de zorgen zullen ook ons niet bespaard worden. Sterker nog, ik denk dat we soms sterker kunnen worden door die momenten. Als je altijd maar met de wind mee zou fietsen, dan kom je een heel eind, maar niet waar je wezen moet. Als je een doel voor ogen hebt en je ondervindt tegenwind, dan moet je door. Het duurt langer, het kost zweet, misschien wel tranen, maar je komt er toch. En als je veel fietst en dus ook van tijd tot tijd tegenwind krijgt te verduren, dan wordt op den duur je conditie beter. Als je wandelt dan weet je dat je door moet, ook al heb je pijn, jij moet dat einddoel halen.

En als we stevige wortels hebben, als het regent en we zo voedingsstoffen binnenkrijgen, als de zon schijnt, ja, dan zal er op den duur ook vrucht komen. Dertig-, zestig- of honderdvoudig. Bij de oogst, niet eerder. Alles wat eerder afvalt, zal wegrotten.

In Johannes 15 gebruikt Jezus het beeld van de wijnstok om duidelijk te maken dat we dicht bij Hem moeten leven, dan pas zullen we vruchtdragen. Je kunt het beeld van de wortel dus ook toepassen op het dicht bij God blijven. Hem navolgen, Hem bij alles in je leven betrekken, een biddend leven leiden, Zijn wil voor je leven proberen te ontdekken.

Dan zal je hart overstromen van Zijn liefde, dan zul je ook in beweging komen, je hoofd, je hart en je handen gebruiken. Gericht op de noden van anderen. Luisterend naar de roep om hulp. En ja, dan zullen er woorden komen. Geen woorden van veroordeling, maar woorden van liefde, gunning, empathie.

We moeten niet streven naar groei, alsof we iets als een ladder zouden kunnen beklimmen, die uiteindelijk de hemel zal bereiken. Groei gaat de diepte in, op een donkere plaats, voor niemand zichtbaar.

We moeten niet streven naar vruchten, alsof we daarmee de hemel zouden kunnen verdienen. Vruchten zijn het resultaat van innerlijke liefde, geen doel om na te streven. Vruchten groeien als het ware vanzelf, je moet ze zeker niet te vroeg plukken.

En ere wie ere toekomt, zowel de groei als de vrucht komt niet op ons conto, maar beide zijn ze te danken aan Degene die ze laat groeien. In de diepte en in de hoogte. Hij Die het Leven is, schenkt leven, regen, groei, vrucht. Hij is het Die oogst. En alle eer voor alles komt ook Hem dus toe. Hij is het meer dan waard.

En nog een mooie gedachte, er zal beloning zijn in de hemel. Nooit zo bij stilgestaan, tot Randy Alcorn mij daar de ogen voor opende. En inderdaad, het staat in de Bijbel. Onder andere in Romeinen 2:6 staat dat God ieder mens naar zijn daden zal belonen. En in 1 Korinthe 3 kunnen we lezen dat van ieders werk bij het oordeel duidelijk zal worden wat het waard is. Maar ook hier geldt, niet om onszelf daarop te beroemen, om trots op te zijn, maar als een kroon die we voor Zijn voeten mogen neerwerpen. Aan Hem de eer, tot in alle eeuwigheid.

Compassion

Love is not a feeling, it's an act of your will (Don Francisco)

Vanmorgen weer getroffen door het woord 'compassion' bij het lezen in mijn Engelse Bijbel. Mooi woord is dat toch. Er is ook een organisatie voor hulp aan kinderen die zo heet. In Marcus 8:2 kunnen we lezen hoe Jezus dit woord gebruikt, als Hij de schare mensen ziet die Hem volgt en naar Hem luistert, zonder dat ze te eten hebben.

During those days another large crowd gathered. Since they had nothing to eat, Jesus called his disciples to him and said: 'I have compassion for these people ...' 

In de Nederlandse Bijbelvertalingen (NBG 1951, NBV en de Groot Nieuws Bijbel) staat hier 'medelijden'. Misschien is dat ook de letterlijke vertaling, maar de vertaling in de (Herziene) Statenvertaling raakt mij meer. 'Met innerlijke ontferming bewogen' drukt sterker uit dat iemand zich het lot van anderen aantrekt, dan het woord medelijden. Medelijden heeft al gauw iets van 'iemand zielig vinden'.

Tenzij je het woord medelijden letterlijk neemt natuurlijk: 'mee-lijden' met iemand. Naast iemand gaan staan, zijn hand vasthouden, een arm om de schouders, samen huilen. Samen zwijgen. Samen bidden. Iets doen, of juist helemaal niets doen. Het beste wat de drie vrienden van Job deden, na zijn grote verlies van kinderen en bezittingen, was zeven dagen lang zwijgend naast hem zitten.

Allegorie

Wat altijd weer opvalt als je in het evangelie leest over hoe Jezus met mensen omgaat, is dat Hij geen leer verkondigt, maar een manier van leven laat zien. Hij ziet mensen staan die anderen voorbij lopen. Hij zoekt zijn discipelen bij vissers en andere ongeletterde mensen. Melaatsen waren onrein in die tijd, en iedereen liep er in een grote boog omheen. Hij raakte ze juist aan. Hij stopte om een blinde aan te spreken. Zelfs iemand die de zoom van Zijn kleed aanraakt, merkt Hij op. Een verachte tollenaar, nota bene in een boom geklommen, hij staat er voor stil, ziet hem aan, gaat naar zijn huis. Een overspelige vrouw, door anderen al veroordeeld, Hij neemt haar in bescherming. Zijn woorden zijn als balsem voor haar ziel: 'Ga heen en zondig niet meer.'

Wat ook opvalt is dat Jezus wel degelijk iets te zeggen heeft, een boodschap heeft. Ook nu, voor ons moderne of postmoderne mensen. Maar daarvoor gebruikt hij geen preek, geen theologie, geen abstracte uitleg. Hij wil de omstanders, de leerlingen aan Zijn  voeten, iets duidelijk maken en daarvoor gebruikt Hij beelden, voorbeelden, uit hun dagelijks leven. Bijbels woord daarvoor: gelijkenissen. Een mosterdzaadje, een schaap, het zaad dat wordt verstrooid op de akker, een huis, een verloren penning, een verloren zoon. Een verborgen boodschap, dat wel, maar met een analogie naar het gewone, dagelijkse leven. Heenwijzend naar Zijn Koninkrijk. Ach, zouden meer preken zo gemaakt worden, geënt in het dagelijks leven van de hoorders ...!

In de literatuur wordt deze vorm ook vaak toegepast, een fabel, een sage, een sprookje, een allegorie. Het is een categorie verhalen die vaak ook niet-literatuurliefhebbers aanspreekt. Het geeft herkenning. De diepere laag is niet altijd makkelijk te herkennen, maar het stemt tot nadenken. Bekend voorbeeld in eigen land is Godfried Bomans, die op kostelijke en humorvolle wijze zijn sprookjes in het heden weet te plaatsen.

Bekend voorbeeld in de christelijke wereld is de 'Christenreis naar de eeuwigheid' van John Bunyan. Door heel veel mensen gelezen en gewaardeerd, in veel vertalingen of varianten herschreven. Een moderne variant van de allegorie dat een aantal jaar geleden verscheen is een boek van Ewoud Grosker, met de titel 'De Koninklijke weg'. Maar er zijn natuurlijk heel veel voorbeelden te geven.

Vandaag werd ik getroffen door een allegorie op de website van Gungor, waar ik in een vorige blogpost al muziek van liet horen. Van de hand van Michael Gungor 'Allegory time'. Lees het verhaal als je een beetje Engels kent. Prachtig: ontroerend en inspirerend. Over Zoe en Constantine.

Over al wandelend goed doen in deze wereld aan de ene kant. En sommige volgelingen die dan een beweging, een organisatie gaan opzetten om meer geld en macht te verzamelen om op die manier meer goed te kunnen doen, wat uiteindelijk een systeem wordt in zichzelf.

Trek zelf conclusies, leer ervan voor je eigen leven. Zeer aanbevolen!

So while they held their huge festivals and rallies to spread the name of Zoe, Zoe and Peter read stories to children in cancer wards.  While the Zo-ites made millions of dollars and built giant cultural centers and statues of Constance doing things like planting trees, Zoe and Peter planted trees.  While the Zo-ites organized into a powerful political party, Zoe, with nothing but a backpack on her shoulders, wandered dusty streets with a handful of travelers who needed a shower, but everywhere they went, the earth was healing under their feet.   One child.  One mural.  One garden.  Sure they were small, but they really were changing the world.
(...) They were changing the world, but they were doing it one apple orchard at a time.

De boodschap van de Bijbel

Ja, ik weet het wel. Er zijn honderden, duizenden boeken, bibliotheken vol geschreven over de Bijbel, het boek van de christenen. Die christenen hebben er hun theologie op gebaseerd. Theologen houden er hun woordenstrijd over. Iedereen heeft er zijn of haar mening over. En, om het voorzichtig te zeggen, niet iedereen is het met elkaar eens.

Toch, als mensen beginnen met het lezen met de Bijbel, dan gebeurt er iets. Met henzelf. Verbazing en verwondering bij de één, maar ook, daar moeten we eerlijk in zijn, onbegrip bij de ander. Want het is een mooi boek met een prachtige boodschap, die nu, eeuwen nadat het laatste deel geschreven is, nog steeds actueel is en iets te zeggen heeft over de mens, zijn leven, zijn Schepper en ook over het leven na dit leven. Maar het is tegelijkertijd een boek met onduidelijke passages, moeilijke vragen, geschiedenis van gruwelen. Het heeft absoluut geen blauwdruk voor hoe we moeten leven of bepaalde beslissingen in ons leven moeten nemen. Het mag dan door theologen ontleed worden, er staat he-le-maal geen, ik herhaal: geen, theologie in. Gelukkig maar ...!

En toch, de boodschap die er in staat, heeft eeuwenlang heel veel mensenlevens veranderd. Wat is dat dan voor een bijzonder boek? Om te beginnen is het een mensenboek, bestaande uit heel veel kleinere boeken (66 stuks om precies te zijn). Het is geschreven door heel veel verschillende mensen (veertig) en wat zij beschrijven, variëert van geschiedenis en brieven tot profetieën en visioenen.

Wat het zo bijzonder maakt is, volgens mij dan, dat uit al die verschillende boeken naar voren komt, dat mensen iets willen laten proeven, meebeleven, van de ontmoeting met God. Op heel veel momenten wordt God ook sprekend ingevoerd. God, de Onkenbare, de Gans Andere, Degene Die buiten onze dimensie staat, die we helemaal niet kunnen zien met onze beperkte vermogens en zintuigen, heeft Zichzelf op die manier, via onze middelen, wel kenbaar gemaakt. Met een ander woord: geopenbaard. Hij komt als het ware te voorschijn in de ontmoeting met andere mensen, mensen zoals jij en ik.

Het gaat er mij (hier) niet om dat te bewijzen of een uitvoerige verhandeling over te geven, wat ik eigenlijk wil is proberen om een korte samenvatting van de boodschap van de Bijbel te geven. Ik weet dat dat gevaarlijk is. Elke beschrijving, elke belijdenis, elke samenvatting doet tekort aan de zaken die je niet noemt en die ook belangrijk zijn. Je selecteert en dus laat je ook weg.

Alles is relatie

Soms kun je al jaren lang iets weten of kennen, maar kom je op een dag tot een verrassende, compleet frisse kijk op dat reeds lang bestaande. Je leest een boek. Je hoort iemand spreken. In eerste instantie ben je verrast en vraag je je af of het inderdaad wel zo is. Twijfelt dus nog. Dan ga je het herkennen. Je gaat vergelijken, controleren, checken. Nog eens lezen, nog eens kijken. Ja, werkelijk. Dat je dat nooit eerder hebt gezien.

Jaren geleden had ik dat na een lezing van de Messiasbelijdende Joodse predikant Joshi Ben Zvi. Ik weet echt niet meer wat hij precies gezegd heeft. Het was ook niet echt een lezing, meer een gezellig onderonsje, waarbij best wat gelachen werd. Maar het punt wat mij toen trof was dat hij zei dat alles in de Bijbel draait om relaties. Het gaat niet om de leer, de theologie. Het gaat er niet om dat wij God proberen te ‘vangen’ in een belijdenis. Daar is Hij veel te groot voor.

Heel de Bijbel staat vol met een God die contact wil met mensen. Hij laat zich telkens weer horen en af en toe ook zien in visioenen en dromen, en is actief op zoek naar mensen. Hij geeft Zijn Woord, stuurt Zijn profeten, kiest een eigen volk, stuurt Zijn eigen Zoon. Hij vraagt ons om met Hem te wandelen. Soms is dat ook worstelen.

Maar het gaat ook om de relaties met onze medemensen. Alles is gericht op de gemeenschap met elkaar. We kunnen alleen functioneren als we goed met elkaar omgaan. Elkaar de ruimte gunnen, maar ook elkaar niet loslaten. Wij in het westen (zeker van tegenwoordig) zijn meer abstract gericht, verstandelijk, proberen het te begrijpen, vast te leggen in een leer, een systeem. Maar daar gaat het helemaal niet om. De tien geboden gaan over de omgang tussen God en mensen, en over de omgang tussen mensen onderling. De samenvatting van de wet in de omschrijving ‘God liefhebben boven alles en onze naaste als onszelf’ laat heel mooi zien dat het om relaties gaat, verticaal maar ook horizontaal. Het is niet los verkrijgbaar.

De logica en noodzaak van de constructie van het instituut als systeem

Vorig jaar had ik met iemand een discussie. Over de vraag of je als individu verantwoordelijk bent voor het ‘systeem’ waar je aan deelneemt. Als je bijvoorbeeld in ons land met alle politieke partijen één keer per 4 jaar je stem uit kunt brengen, dan ben je volgens hem medeverantwoordelijk geworden voor het systeem. Ik was het niet met hem eens. Ben dat nog steeds niet. Misschien alleen voor het in stand houden van de huidige vorm van dat systeem, maar zeker niet voor alle besluiten die de politiek neemt. Jij als individu hebt geen enkele invloed op welke nieuwe wet of verandering dan ook die wordt ingevoerd. Hoe kun je er dan verantwoordelijk voor zijn?

Zo’n zelfde systeem functioneert ook in de kerk. Ook al ga je ruim veertig jaar naar dezelfde kerk, ik ben er zeker niet verantwoordelijk voor. Zeker niet voor alles. Zeker niet voor de vormen waarvoor men ooit gekozen heeft. Een enkel jaar daarvoor zei diezelfde peroon al, dat de enige manier waarop je die vormen kunt veranderen,  is door zelf deel te worden van dat ‘systeem’, in dit geval de kerkenraad. Ook daarin gaf ik hem weinig hoop.

In een ander verband zie je vandaag hoe ‘regeringen’ als systemen die jarenlang hetzelfde gebleven zijn, in stand gehouden door dictators met meer of minder vazallen onder zich, in één keer zomaar in kunnen storten. Jaren terug zagen we dat met sommige landen binnen het Sovjet regiem, nu zien we het in het Midden Oosten voor onze ogen gebeuren. We zijn er ‘live’ bij. Het is dus wel mogelijk. Of om het voorzichtiger te zeggen, het is niet onmogelijk.